از جیائو زی کهن دودمان سونگ تا یوآن نوین رنمینبی
تاریخ پولی تمدن چین باشکوه‌ترین فصل در سرگذشت اسکناس‌شناسی جهان است. در سده یازدهم میلادی و دوران فرمانروایی دودمان سونگ در شهر باستانی چنگدو در استان سیچوان، نخستین اسکناس کاغذی جهان با نام «جیائو زی» (Jiaozi) ابداع گردید. در دوران دودمان یوآن به فرمان قوبلای خان، استفاده از پول کاغذی «چائو» در سرتاسر امپراتوری اجباری شد که سیاح ونیزی مارکو پولو آن را با شگفتی در سفرنامه خود ثبت کرد.
با تأسیس جمهوری چین (۱۹۱۲–۱۹۴۹) و سپس پیروزی انقلاب و تشکیل جمهوری خلق چین در سال ۱۹۴۹ در پکن، واحد پولی ملی تحت نام «رنمینبی» (RMB به معنای پول مردم) با واحد اصلی «یوآن» (Yuan) توسط بانک خلق چین (People’s Bank of China) منتشر شد. این تحولات گسترده تاریخی، در کنار اسکناس‌های مناطق پیرامونی و خودمختار، در نخستین مجلد از اسکناس‌های قاره آسیا به طور بنیادین دسته‌بندی و تحلیل شده‌اند.
نمادشناسی امپراتوری، یادمان‌های سوسیالیستی و شگفتی‌های معماری و طبیعی
نشانه‌شناسی اسکناس‌های چین آینه‌ای تمام‌نما از دگرگونی‌های ایدئولوژیک و چشم‌اندازهای سرزمینی است؛ در دوره جمهوری اولیه، تمثال بنیان‌گذار جمهوری دکتر سون یات سن و نگاره‌های کشاورزی بر اوراق بانک‌های چهارگانه نقش بسته بود. در دوره جمهوری خلق، سری‌های سوم و چهارم جلوه‌گاه کارگران، کشاورزان و وحدت ۵۶ قومیت چین (نظیر تبتی‌ها، اویغورها، هویی و ژوانگ) به رهبری مائو تسه‌تونگ و نخست‌وزیر ژو ان‌لای بودند.
در سری پنجم و نوین، پشت اسکناس‌ها شاهکارهای جغرافیایی و تمدنی چین را به تصویر می‌کشند: منظره رؤیایی دریاچه شی‌هو در هانگژو (۱ یوآن)، صخره‌های کارستی کوه تای‌شان در شاندونگ (۵ یوآن)، تنگه کوئی‌من رود یانگ‌تسه (۱۰ یوآن)، مناظر رودخانه لی در گویلین (۲۰ یوآن)، کاخ شکوهمند پوتالا در لهاسا تبت (۵۰ یوآن) و تالار بزرگ خلق در میدان تیان‌آن‌من پکن (۱۰۰ یوآن).
شرکت چاپ اسکناس و ضرب سکه چین (CBPMC) و پیشگامی در فناوری‌های امنیتی
در دوره پیش از انقلاب، چاپخانه‌های مشهور خارجی همچون کمپانی اسکناس آمریکا (ABNCo) و چاپخانه‌های لندنی وظیفه چاپ اوراق دولتی و اسکناس‌های گمرکی (Customs Gold Units) را برعهده داشتند. همچنین در سال‌های نخست جمهوری خلق، چاپ سری دوم رنمینبی با همکاری گوزناک اتحاد جماهیر شوروی در مسکو انجام پذیرفت.
امروزه تمامی اسکناس‌ها و مسکوکات توسط غول صنعتی دولتی شرکت چاپ اسکناس و ضرب سکه چین (CBPMC) در مجتمع‌های پیشرفته پکن، شانگهای، چنگدو، شی‌آن و شیجیاژوانگ با پیشرفته‌ترین فناوری‌های ضدجعل شامل جوهرهای متغیر نوری مغناطیسی (OVMI / SPARK)، نخ‌های امنیتی پنجره‌ای با تغییر رنگ پویا، واترمارک‌های چندسطحی پرتره و الگوهای ضداسکن اُمِرون (EURion Constellation) به تولید می‌رسند.
شناسنامه جامع پولی جمهوری خلق چین (Banknote Identity Card)
پرسش‌های متداول کلکسیونرها (FAQ)
۱) تفاوت اصطلاحات «رنمینبی» (RMB) و «یوآن» (Yuan) در چیست؟
رنمینبی (Renminbi یا پول مردم) نام کلی و رسمی نظام پولی کشور چین است، در حالی که «یوآن» واحد پایه شمارش پول محسوب می‌شود؛ همان‌گونه که پوند استرلینگ واحد پول رسمی بریتانیاست اما مبالغ بر حسب پوند بیان می‌شوند.
۲) اسکناس‌های سری اول و دوم رنمینبی چین به چه دلیل در حراجی‌های بین‌المللی ارقام نجومی دارند؟
اسکناس‌های سری اول (۱۹۴۸) در بحبوحه جنگ داخلی و با تیراژ محدود بر روی کاغذهای مختلف چاپ شدند و هنگام معرفی سری دوم با نرخ ۱ به ۱۰,۰۰۰ تعویض و سوزانده شدند. اسکناس‌های ۱۰ یوآنی سری دوم معروف به «مائو سیاه» (Black ۱۰ Yuan) که به دلیل تیرگی روابط چین و شوروی جمع‌آوری شدند، امروزه از کمیاب‌ترین و باارزش‌ترین اقلام کلکسیونی جهان هستند.
۳) اسکناس‌های یادبودی پلیمر و یادمان‌های پولی چین چه ویژگی‌هایی دارند؟
بانک خلق چین برای رویدادهای تاریخی خاص نظیر یادبود ورود به هزاره سوم (اسکناس ۱۰۰ یوآن هزاره اژدها در سال ۲۰۰۰ بر روی بستر پلیمر)، بازی‌های المپیک ۲۰۰۸ پکن و پروازهای فضایی سرنشین‌دار هوافضای چین، اسکناس‌های یادبودی منحصربه‌فردی با پنجره‌های شفاف هولوگرافیک و فناوری‌های نوین چاپ امنیتی منتشر کرده است.
