از منات قفقاز و کوپن بحران تا شکوه لاری؛ شاهکار نمادشناسی گرجستان

تاریخ پولی کشور گرجستان بازتابی شگفت‌انگیز از تقاطع تمدن‌های اروپایی و آسیایی در پهنه قفقاز است. پس از فروپاشی امپراتوری تزار و تشکیل جمهوری دموکراتیک گرجستان (۱۹۱۸–۱۹۲۱)، نخستین اسکناس‌های ملی موسوم به «روبل/منات گرجستان» با خط اصیل مخدرولی (Mkhedruli) و عناصر اساطیری به جریان افتادند. با الحاق به شوروی، روبل شوروی جایگزین آن شد تا اینکه با استقلال دوباره در سال ۱۹۹۱، دوران گذار پولی آغاز گردید.

در پی تورم افسارگسیخته پس از فروپاشی، دولت موقتاً از «کوپن گرجستان» (Kuponi) استفاده کرد، تا اینکه در ۲ اکتبر ۱۹۹۵ با رهبری بانک ملی گرجستان (National Bank of Georgia)، واحد پول باثبات و تاریخی «لاری» (Lari با کد ایزو: GEL) به عنوان تنها پول قانونی کشور متولد شد. اسناد تصویری و سیر تحول این اسکناس‌ها در جلد اول اطلس جامع اسکناس‌های قاره آسیا به تفصیل بررسی و مستندنگاری شده است.

نکته برجسته پژوهشی: ریشه‌شناسی واژه «لاری» و نماد ملی تتری واژه «لاری» در زبان کهن گرجی به معنای «گنجینه» یا «مال و دارایی باارزش» است و جزء آن «تتری» (Tetri) از سکه‌های نقره‌ای سده‌های میانه در پادشاهی کهن گرجستان اقتباس شده است. سری جدید اسکناس‌های لاری که از سال ۲۰۱۶ با ارتقای همه‌جانبه امنیتی بازطراحی شدند، به دلیل ترکیب رنگ‌های زنده، پرتره‌های مفاخر ادبی و بناهای تاریخی یونسکو، جوایز معتبر بین‌المللی در کنفرانس‌های اسکناس‌شناسی منطقه‌ای را از آن خود کرده‌اند.

جاودانگی مشاهیر؛ از شوتا روستاولی و ملکه تامار تا ایلیا چاوچاوادزه

طراحی اسکناس‌های گرجستان تجلی‌گاه هویت غنی ادبی و تاریخی این سرزمین کهن است. اسکناس ۱۰۰ لاری با تصویر شوتا روستاولی شاعر پرآوازه و خالق حماسه «پلنگینه‌پوش»، اسکناس ۵۰ لاری با چهره ملکه تامار در دوران عصر طلایی، و اسکناس ۲۰ لاری با پرتره ایلیا چاوچاوادزه پدر معنوی گرجستان نوین، از شاهکارهای هنر اسکناس‌سازی معاصر قفقاز محسوب می‌شوند.

در پشت اسکناس‌ها، تصاویری از شاهکارهای معماری نظیر صومعه‌های باستانی، غارهای تاریخی واردزیا (Vardzia) و نقاشی‌های استاد بزرگ نیکو پیروسمانی جلوه‌ای بی‌همتا از تلفیق تاریخ، فرهنگ و میراث بومی را به نمایش می‌گذارند.

فناوری‌های امنیتی پیشرفته؛ همکاری با چاپخانه‌های سرآمد اروپایی

بانک ملی گرجستان برای تولید اسکناس‌های لاری با مطرح‌ترین کمپانی‌های امنیتی جهان از جمله دلا رو (De La Rue) انگلستان، گیزیکه و دورینت (G&D) آلمان و اوبرتور فیدوسیِر (Oberthur Fiduciaire) فرانسه همکاری داشته است. اسکناس‌های ارتقایافته گرجستان مجهز به نخ‌های امنیتی هولوگرافیک متحرک، واترمارک‌های چندلایه پرتره، نوارهای متالیک درخشان با قابلیت تغییر زاویه نوری و چاپ برجسته با قابلیت لمسی برای روشندلان هستند.

شناسنامه جامع پولی گرجستان (Banknote Identity Card)

واحد پول رسمی و جزء: لاری گرجستان (Georgian Lari به گرجی: ქართული ლარი با کد ایزو: GEL) | جزء رسمی: ۱۰۰ تتری (Tetri)
نهاد صادرکننده: بانک ملی گرجستان (National Bank of Georgia)؛ تأسیس اولیه: ۱۹۱۹ و احیا: ۱۹۹۱
چاپخانه‌های اصلی همکار: دلا رو (De La Rue)، گیزیکه و دورینت (G&D)، اوبرتور (Oberthur Fiduciaire) و Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych (PWPW)
دوران تاریخی پوشش‌داده‌شده: جمهوری دموکراتیک نخست (۱۹۱۸–۱۹۲۱)، دوران روبل ماورای قفقاز و شوروی، دوران کوپن موقت پس از استقلال (۱۹۹۳–۱۹۹۵)، و معرفی و ارتقای لاری مدرن (۱۹۹۵ تاکنون)
عناصر برجسته نمادشناسی: پرتره شوتا روستاولی، ملکه تامار، ایلیا چاوچاوادزه، نیکو پیروسمانی، ایوانه جاواخیشویلی، شهر غاری واردزیا، صومعه‌های تاریخی، نقاشی‌های بومی، الفبای مخدرولی و نشان ملی گرجستان
موقعیت در مجموعه اطلس: جلد اول: قاره آسیا (بخش منطقه قفقاز و غرب آسیا)

پرسش‌های متداول کلکسیونرها (FAQ)

۱) تفاوت اصلی سری نخست لاری (۱۹۹۵) با سری ارتقایافته (۲۰۱۶ به بعد) چیست؟

سری اولیه لاری در سال ۱۹۹۵ با ابعاد یکسان و امکانات امنیتی پایه چاپ شد. اما در سری بازطراحی‌شده ۲۰۱۶ به بعد، ابعاد اسکناس‌ها متناسب با ارزش تغییر یافت (طول متغیر)، پالت‌های رنگی غنی‌تر و سرزنده‌تر شدند و پیشرفته‌ترین ویژگی‌های امنیتی از جمله نخ‌های هولوگرافیک سینتیک و جوهرهای نوری SPARK به کار رفتند.

۲) اسکناس‌های کوپن گرجستان (۱۹۹۳–۱۹۹۵) چه اهمیتی در تاریخ اسکناس‌شناسی دارند؟

کوپن‌های گرجستان اسناد دست‌اول از دوران ابرتورم و آشوب اقتصادی پس از فروپاشی شوروی هستند. در این دوران اسکناس‌هایی با ارقام اسمی بسیار بالا (تا یک میلیون کوپن) در مدتی بسیار کوتاه چاپ شدند. جمع‌آوری ست کامل این کوپن‌ها به دلیل تنوع واریته‌ها و شرایط نگهداری دشوار در آن سال‌ها، برای کلکسیونرهای دوره گذار قفقاز جذابیت بالایی دارد.

۳) آیا اسکناس‌های یادبود در نظام پولی گرجستان منتشر شده‌اند؟

بانک ملی گرجستان به مناسبت صدمین سالگرد تأسیس جمهوری دموکراتیک گرجستان و نخستین اسکناس‌های استقلال، اسکناس‌های یادبودی با تیراژ محدود منتشر کرده است. همچنین اسکناس ۵ لاری و ۱۰۰ لاری بازطراحی‌شده با المان‌های تجلیلی از شوتا روستاولی و پیروسمانی در رویدادهای تخصصی اسکناس به عنوان نمونه‌های برجسته تکامل هنر کاغذهای بهادار ثبت شده‌اند.