از موهار سیمین در هیمالیا تا روپیه ملی نپال؛ سیر تحول پولی در بام جهان
تاریخ پول کاغذی در کشور کوهستانی نپال، آیینه‌ای تمام‌نما از دگرگونی‌های ساختار قدرت از پادشاهی مطلق تا دموکراسی پارلمانی و استقرار جمهوری فدرال به شمار می‌رود. تا پیش از سده بیستم میلادی، معاملات تجاری در دره کاتماندو و دادوستد با فلات تبت بر پایه سکه‌های نقره موسوم به «موهار» انجام می‌شد. با ورود به دوران معاصر، نخستین اسکناس‌های رسمی این سرزمین در سال ۱۹۴۵ میلادی در واپسین سال‌های سلطنت شاه تریبهوان و تحت نظارت خزانه سلطنتی (Sadar Muluki Khana) با عنوان «موهرو» (Mohru) به انتشار رسید.
با تاسیس بانک مرکزی نپال (Nepal Rastra Bank) در سال ۱۹۵۶ میلادی، نظام پولی کشور تجدید ساختار یافت و واحد پولی استاندارد روپیه نپال (NPR) با برابری هر روپیه معادل ۱۰۰ پیسه (Paisa) قانون‌گذاری شد. جزئیات فنی، طبقه‌بندی سری‌های تاریخی و تصاویر اسکناس‌های نایاب این پادشاهی باستانی در جلد اول اطلس جامع اسکناس‌های قاره آسیا به تفصیل مورد بررسی قرار گرفته است.
نمادشناسی اسکناس‌های نپال؛ آمیزه‌ای از کوهستان‌های سر‌به‌فلک‌کشیده، معابد و حیات وحش هیمالیا
طراحی گرافیکی اسکناس‌های نپال از زیباترین نمونه‌های بصری در جنوب آسیا به شمار می‌رود که فرهنگ مذهبی مشترک هندوئیسم و بودیسم را با شکوه جغرافیایی تلفیق کرده است. در بخش روی اسکناس‌های عصر جمهوری، قله سرسخت کوه اورست (Mount Everest) همراه با معابد باستانی و مقدسی چون معبد پاشوپاتینات در شهر کاتماندو و استوپای سواینبونات (چشم‌های بودا) جلوه‌گری می‌کنند.
پشت اسکناس‌های نپال به شکل سنتی به نمایش تنوع زیستی شگفت‌انگیز این سرزمین اختصاص دارد. از قطعه ۱ روپیه مزین به غزال هیمالیایی، ۲ روپیه با پلنگ برفی، ۵ روپیه با گاومیش وحشی یاک، تا اسکناس‌های ۱۰۰ و ۱,۰۰۰ روپیه که کرگدن تک‌شاخ آسیایی و فیل‌های عظیم‌الجثه پارک ملی چیتوان را به تصویر می‌کشند، همگی گویای پیوند عمیق هویت ملی نپال با طبیعت بکر رشته‌کوه‌های هیمالیا هستند.
همکاری‌های بین‌المللی چاپ امنیتی؛ از اسکناس‌های چاپ ناشیک تا غول‌های اروپایی و آسیایی
دولت نپال به دلیل فقدان چاپخانه اسکناس دولتی در داخل مرزهای خود، در طول تاریخ چاپ اوراق بهادار خویش را به برجسته‌ترین چاپخانه‌های امنیتی بین‌المللی واگذار کرده است. نخستین اسکناس‌های موهرو در چاپخانه امنیتی دولتی هند در شهر ناشیک (India Security Press) با امضای دست‌نویس خزانه‌داران انتشار یافت.
در دهه‌های بعد، کمپانی نامدار بریتانیایی دلارو (De La Rue)، شرکت آلمانی گیزکه اند دیورینت (Giesecke+Devrient)، چاپخانه فرانسوی اوبرتور (Oberthur Fiduciaire) و در سال‌های اخیر چاپخانه دولتی چین (CBPMC) عهده‌دار طراحی و تولید سری‌های مدرن روپیه نپال بوده‌اند. این اوراق مجهز به آخرین دستاوردهای فناوری چاپ ایمن همچون نخ‌های امنیتی مغناطیسی و هولوگرافیک، تصویر مخفی (Latent Image)، ریزنوشته‌ها و واترمارک شاخص گل خرزهره (Rhododendron) – گل ملی نپال – هستند.
شناسنامه جامع پولی نپال (Banknote Identity Card)
پرسش‌های متداول کلکسیونرها (FAQ)
۱) تفاوت اسکناس‌های دوران پادشاهی و جمهوری نپال از نظر فیات بصری چیست؟
در دوران پادشاهی، پرتره پادشاه وقت با تاج سلطنتی سنتی و پرهای تزئینی در سمت راست یا چپ اسکناس نقش می‌بست و نشان سلطنتی تاج و شمشیر در واترمارک قرار داشت. با الغای سلطنت در سال ۲۰۰۸، نمای باشکوه قله اورست جایگزین پرتره پادشاه شد و نماد ملی گل خرزهره (Rhododendron) در بخش واترمارک و پس‌زمینه جای گرفت.
۲) اسکناس پلیمری ۱۰ روپیه نپال در چه سالی و با چه هدفی منتشر شد؟
در سال ۲۰۰۲ میلادی، بانک مرکزی نپال اسکناس آزمایشی ۱۰ روپیه را بر روی بستر پلیمر پلاستیکی (Guardian substrate) توسط بانک مرکزی استرالیا (Note Printing Australia) منتشر کرد. این اسکناس با پرتره شاه گیانندرا، به دلیل استهلاک بالای اسکناس‌های کاغذی در شرایط مرطوب و کوهستانی نپال طراحی شد و امروزه یکی از قطعات پرطرفدار نزد مجموعه‌داران به شمار می‌رود.
۳) چرا تاریخ‌های درج‌شده بر روی اسکناس‌های نپال با تقویم میلادی تفاوت دارند؟
نپال از تقویم خورشیدی سنتی هندو موسوم به «ویکرام ساموات» (Vikram Samvat یا به اختصار VS) به عنوان تقویم رسمی دولتی استفاده می‌کند. این تقویم حدود ۵۶٫۷ سال از تقویم میلادی جلوتر است؛ بنابراین برای محاسبه سال میلادی نشر اسکناس، باید عدد ۵۷ را از سال درج‌شده بر روی اسکناس نپال کسر نمود.
