تاریخچه و تکامل نشر اسکناس در پادشاهی بحرین
تاریخ پول کاغذی در مجمع‌الجزایر بحرین، سرگذشتی پیوسته با تحولات بازرگانی دریایی خلیج فارس است. تا پیش از نیمه سده بیستم میلادی، معاملات پولی این منطقه با استفاده از سکه‌های نقره ماریا ترزا (تالر) و سپس انتشار رسمی روپیه خلیج فارس توسط بانک مرکزی هند اداره می‌شد. در اکتبر سال ۱۹۶۵، بحرین نخستین کشوری در کرانه جنوبی حوزه خلیج فارس بود که سیستم پولی مستقل خود را پایه گذاشت و با تأسیس «هیئت پولی بحرین» (Bahrain Currency Board)، دینار بحرین (BHD) را جایگزین روپیه ساخت؛ واحدی که از همان آغاز دارای نظام مبنای ۱۰۰۰ فلس بود.
در سال ۱۹۷۳، مسئولیت انتشار اسکناس به «مؤسسه پولی بحرین» (Bahrain Monetary Agency) واگذار گردید و نخستین سری‌های دوره استقلال در دوران حکمرانی شیخ عیسی بن سلمان آل خلیفه با طراحی‌های اصیل به بازار آمد. با انجام اصلاحات بنیادین قانون اساسی در سال ۲۰۰۲ و تأسیس رسمی بانک مرکزی بحرین در سال ۲۰۰۶، سری چهارم اسکناس‌ها در سال ۲۰۰۸ تحت پادشاهی حمد بن عیسی آل خلیفه رونمایی شد؛ سری ارتقایافته‌ای که هم‌اینک در بخش خاورمیانه مجموعه اسکناس‌های قاره آسیا از شاهکارهای نشر اسناد بهادار به شمار می‌آید.
اسکناس‌های سری اول بحرین (۱۹۶۵) که با عنوان قانونی «Bahrain Currency Board» به چاپ رسیدند، دارای نماد پرچم، کشتی سنتی جهاز (Dhow) و بدون تصویر پرتره حاکم طراحی شدند. نمونه‌های این سری با ارقام درشت نظیر ۱۰ دینار، به‌ویژه در وضعیت‌های کیفیت عالی و سوپر بانکی (UNC)، امروزه از نایاب‌ترین و باارزش‌ترین اقلام مزایده‌ای در میان اسکناس‌های خاورمیانه محسوب می‌شوند.
نمادشناسی، آثار باستانی و هویت معماری در اسکناس‌های بحرین
طراحی اسکناس‌های بحرین، تلفیقی دقیق از میراث تمدن کهن دیلمون، بناهای تاریخی دوران اسلامی و نمادهای مدرن توسعه‌یافتگی اقتصادی است. بر روی اسکناس‌های معاصر، تصویر قلعه تاریخی قلعه بحرین (قلعة البحرین) که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده، قلعه دفاعی قلعه رفاع و همچنین مسجد تاریخی مسجد خمیس با دو مناره نمادین خود نقش بسته است.
در بعد توسعه مدرن و نمادهای نوین، اسکناس‌های بحرین به زیبایی سازه عظیم گذرگاه پادشاه فهد (پیونددهنده بحرین و عربستان سعودی)، برج‌های دوگانه مرکز تجارت جهانی بحرین در منامه، و پیست بین‌المللی فرمول یک صخیر را به نمایش گذاشته‌اند. همچنین موتیف‌های صید سنتی مروارید طبیعی خلیج فارس و نگاره‌های اسب اصیل عربی همواره پیونددهنده تاریخ معاصر با اصالت‌های بومی این مجمع‌الجزایر بوده‌اند.
فناوری‌های چاپ امنیتی و ویژگی‌های کلکسیونی
چاپ اسکناس‌های بحرین از بدو تأسیس هیئت پولی تا دوران کنونی، عمدتاً به برجسته‌ترین چاپخانه‌های اسکناس در بریتانیا نظیر شرکت نامدار دی‌لارو (De La Rue) و چاپخانه‌های معتبر امنیتی در آلمان مانند Giesecke & Devrient سپرده شده است. این اسناد از برترین تکنیک‌های امنیتی مدرن شامل فیبرهای فلورسنت چندرنگ زیر نور فرابنفش، نوارهای هولوگرافی عریض متالیک، تصاویر پنهان چاپ برجسته (اینتاگلیو)، واترمارک‌های سه‌بعدی از چهره پادشاه و نخ‌های امنیتی متغیر مغناطیسی بهره می‌برند که بررسی دقیق تفاوت امضاها و واریته‌های چاپی آن‌ها در کاتالوگ جامع اطلس ارائه شده است.
شناسنامه جامع پولی بحرین (Banknote Identity Card)
پرسش‌های متداول کلکسیونرها (FAQ)
۱) چرا ارزش مبادلاتی دینار بحرین در رده دوم باارزش‌ترین ارزهای جهان قرار دارد؟
دینار بحرین از سال ۱۹۸۰ با نرخ ثابت برابری رسمی به دلار آمریکا (هر دینار برابر با ۲.۶۵۹ دلار آمریکا) متصل (Pegged) شد. ذخایر عظیم ارزی، نظام بانکداری بسیار پیشرفته فراساحلی در منامه و ثبات سیاست‌های مالی سبب حفظ بلندمدت این برابری پایدار شده است.
۲) اسکناس‌های سری اول بحرین (۱۹۶۵) چه تفاوت کلیدی با سری‌های بعدی دارند؟
سری اول با عنوان نهاد صادرکننده «مجلس نقد البحرین» (Bahrain Currency Board) منتشر شدند و فاقد هرگونه تمثال حاکم بودند. در این سری از نقوش سنتی اسلیمی و کشتی بادبانی جهاز استفاده شد و به دلیل تیراژ محدود، نمونه‌های باکیفیت بانکی آن فوق‌العاده کمیاب هستند.
۳) تفاوت میان ویرایش ۲۰۰۸ و ویرایش ۲۰۱۶ سری چهارم بانک مرکزی چیست؟
در ویرایش اصلاح‌شده سال ۲۰۱۶، ویژگی‌های امنیتی ارتقا یافته شامل اضافه شدن خطوط برجسته لمسی برای روشن‌دلان، تغییر نخ‌های پنجره‌ای به فناوری هولوگرافی نسل جدید و ارتقای المان‌های فلورسنت فرابنفش اضافه شد که تمایز آن‌ها در کاتالوگ با پیش‌شماره‌های سریالی تفکیک گردیده است.
