از دوران قیمومیت فرانسه و بانک سوریه و لبنان تا استقلال و شکل‌گیری لیره ملی سوریه

تاریخ پولی کشور کهن و تاریخی جمهوری عربی سوریه، بازتابی زنده از دگرگونی‌های ژئوپلیتیک منطقه شامات و خاورمیانه است. پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی و استقرار قیمومیت فرانسه در پی جنگ جهانی اول، انتشار اسکناس در این سرزمین بر عهده مؤسسه پولی فرانسوی موسوم به «بانک سوریه و لبنان» (Banque de Syrie et du Liban) قرار گرفت. در این دوره، پول رایج با عنوان «لیره سوری-لبنانی» و با پشتوانه فرانک فرانسه چاپ می‌شد که پیوند پولی عمیقی را میان دمشق و بیروت ایجاد کرده بود.

با خروج نیروهای فرانسوی و اعلام استقلال کامل سوریه در سال ۱۹۴۶، ساختار پولی کشور وارد مرحله ملی‌سازی شد و در سال ۱۹۵۳ با تصویب قانون اساسی پولی، بانک مرکزی سوریه (مصرف سوریه المرکزی) در پایتخت باستانی دمشق پایه‌گذاری گردید و فعالیت رسمی خود را در سال ۱۹۵۶ آغاز کرد. واحد پول ملی یعنی «لیره سوریه» (Syrian Pound / Lira با نماد S£ یا LS و کد بین‌المللی ISO: SYP) در تمامی دوره‌ها نمادی از حاکمیت ملی و شکوه فرهنگی شامات بوده است. بررسی جامع اسکناس‌های سوریه در بخش غرب آسیا از مجلد اول اسکناس‌های قاره آسیا به تفصیل مدون شده است.

نمادشناسی باستانی و اسلامی؛ از شکوه پالمیرا و ملکه زنوبیا تا مسجد اموی دمشق و دژ شهسواران

اسکناس‌های سوریه گالری باشکوهی از تلفیق تمدن‌های باستانی میان‌رودان، روم باستان و دوران طلایی اسلام هستند. در نمادهای تاریخی، چهره مقتدر ملکه زنوبیا (Zenobia)، ملکه افسانه‌ای پادشاهی باستانی پالمیرا (تدمر) بر روی اسکناس ۵۰۰ لیره، نمادی بی‌بدیل از استقلال‌طلبی و فرهنگ کهن سوریه است. در کنار آن، پرتره حماسی صلاح‌الدین ایوبی بر روی اسکناس ۲۰۰ لیره، یادآور دلاوری‌های تاریخی شام در جنگ‌های صلیبی است.

شاهکارهای معماری جهان اسلام و یادمان‌های ثبت یونسکو نقشی محوری در طراحی اسکناس‌های این کشور دارند؛ از جمله شبستان و مناره‌های مسجد جامع اموی دمشق، دژ استوار صلیبی قلعه الحصن (Krak des Chevaliers)، چرخ‌های عظیم چوبی آب حماه (نواعیر حماه)، لوح خط میخی باستانی اوگاریت (نخستین الفبای جهان) و تئاتر رومی باستان در شهر بصری الشام، همگی در پیوندی هنرمندانه با پروژه‌های زیربنایی مدرن همچون سد فرات بر پهنه اسکناس‌ها نقش بسته‌اند.

چاپخانه‌های بین‌المللی؛ از دلا رو و گیزکه اند دورینت تا چاپخانه دولتی گوزناک روسیه

تولید اسکناس‌های سوریه در گذر زمان با برجسته‌ترین مؤسسات چاپ امنیتی بین‌المللی پیوند خورده است. در دوران اولیه، بانک فرانسه (Banque de France) و کمپانی نامدار بریتانیایی برادبوری ویلکینسون و متعاقب آن توماس دلا رو (De La Rue) مجری اصلی اسکناس‌های باکیفیت دوره پهلویِ زمانیِ دهه ۱۹۵۰ تا ۱۹۹۰ بودند. در سری‌های جدیدتر ۲۰۰۹ نیز غول چاپ آلمان یعنی گیزکه اند دورینت (Giesecke+Devrient) و چاپخانه ملی اتریش (OeBS) سهم بسزایی داشتند.

در سال‌های پس از ۲۰۱۲ و با اعمال تحریم‌های اروپایی، قراردادهای چاپ اسکناس سوریه به شرکت مشهور چاپ امنیتی گوزناک روسیه (Goznak) واگذار گردید که با فناوری‌های نوین چاپ ضدجعل، اسکناس‌های ۱۰۰۰، ۲۰۰۰ و ۵۰۰۰ لیره را با رعایت استانداردهای عالی ایمنی تولید و تحویل بانک مرکزی سوریه نمود. بررسی این تبادلات فنی در کنار کشورهای همسایه منطقه شام از جمله لبنان، اردن و عراق، گنجینه‌ای جامع برای مجموعه‌داران حرفه‌ای فراهم ساخته است.

شناسنامه جامع پولی جمهوری عربی سوریه (Banknote Identity Card)

پرسش‌های متداول کلکسیونرها (FAQ)