استقلال پولی پساشوروی، زایش منات و رفرم ساختاری نظام بانکی در ترکمنستان
به دنبال فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و اعلام استقلال کشور ترکمنستان در سال ۱۹۹۱، خروج از منطقه روبل شوروی به ضرورتی حاکمیتی بدل شد. سرانجام در ۱ نوامبر ۱۹۹۳، با فرمان رئیس‌جمهور وقت صفرمراد نیازف (تورکمن‌باشی) و تحت نظارت بانک مرکزی ترکمنستان (Central Bank of Turkmenistan) در پایتخت مرمرین، شهر عشق‌آباد، واحد پول ملی یعنی منات ترکمنستان (Turkmenistan Manat) با نرخ برابری ۱ منات در ازای ۵۰۰ روبل شوروی رسماً متولد گردید.
با ورود به هزاره نوین و تورم انباشته ناشی از گذار اقتصادی، در اول ژانویه ۲۰۰۹ اصلاحات بزرگ بازتعریف پولی (Redenomination) اجرا شد؛ بدین ترتیب «منات نوین» با حذف ۴ صفر و برابری هر منات جدید در ازای ۵۰۰۰ منات کهنه وارد چرخه شد. این رفرم که در دوره ریاست‌جمهوری قربانقلی بردی‌محمداف صورت پذیرفت، چهره بصری اوراق بهادار پولی را از کیش شخصیت به تجلیل از تاریخ کهن تغییر داد. تحلیل کاتالوگی این دگردیسی بزرگ در بخش آسیای میانه مجلد نخست اسکناس‌های قاره آسیا به شکلی موشکافانه ارائه شده است.
نمادشناسی سلاطین سلجوقی، میراث جاده ابریشم و بناهای شکوهمند
اسکناس‌های منات جدید ترکمنستان نمایانگر عمق پیوند تاریخی ماوراءالنهر و فلات ایران در دوران اسلامی و پیشااسلامی هستند. بر روی اسکناس ۵ منات چهره سلطان طغرل بیک سلجوقی، روی ۱۰ منات پرتره حماسی سلطان آلپ ارسلان (پیروز نبرد ملازگرد)، روی ۲۰ منات حکیم و آخرین پادشاه بزرگ سلجوقی سلطان سنجر، و بر روی اسکناس ۵۰ منات شاعر بلندآوازه عارف مختوم‌قلی فراغی نقش بسته است. همچنین بر روی اسکناس ۱۰۰ منات پرتره اغوزخان (نیای ترکان) با نقوش طلایی خودنمایی می‌کند.
در پشت این اوراق بهادار، اماکن باستانی ثبت یونسکو و معماری معاصر مرمر سفید به تصویر درآمده‌اند: شهر باستانی اشکانی نسا (Nisa)، آرامگاه عظیم سلطان سنجر در شهر باستانی مرو باستان (Merv)، کاخ ریاست‌جمهوری اغوزخان و ساختمان فوق‌مدرن بانک مرکزی ترکمنستان. علاوه بر این، در گوشه‌وکنار تمامی اسکناس‌ها نگاره‌های فرش دستباف پنج ایل بزرگ ترکمن و اسب اصیل آخال‌تکه (Akhal-Teke) با درخششی زرین تجلی یافته‌اند.
همکاری استراتژیک با شرکت دی‌لارو بریتانیا و فناوری‌های امنیتی منات
برخلاف اغلب جمهوری‌های استقلال‌یافته از شوروی که در ابتدا اسکناس‌های خود را به چاپخانه دولتی روسیه واگذار کردند، دولت ترکمنستان از همان گام نخست در سال ۱۹۹۳، قراردادی انحصاری و بلندمدت با غول چاپ امنیتی بریتانیا، یعنی کمپانی نامدار دی‌لارو (Thomas De La Rue) به امضا رساند. بدین ترتیب تمامی سری‌های تاریخی و نوین منات در تأسیسات امنیتی این کمپانی در لندن و گیتس‌هد انگلستان به چاپ رسیدند.
اسکناس‌های اصلاح‌شده سال ۲۰۱۴ و سری‌های یادبود بازی‌های آسیایی داخل سالن ۲۰۱۷ عشق‌آباد، از پیشرفته‌ترین مؤلفه‌های ضدجعل جهان برخوردارند؛ از جمله نخ‌های امنیتی متغیر هولوگرافیک با فناوری Depth Image، چاپ‌های برجسته اینتاگلیو در سطوح نامتقارن برای تسهیل استفاده نابینایان، جوهرهای متغیر نوری OVI با نمادهای سنتی فرش ترکمن، و واترمارک سه‌بعدی اسب آخال‌تکه که هنگام تابش نور پس‌زمینه با جزئیاتی خیره‌کننده نمایان می‌شود.
شناسنامه جامع پولی جمهوری ترکمنستان (Banknote Identity Card)
پرسش‌های متداول کلکسیونرها (FAQ)
۱) رفرم پولی سال ۲۰۰۹ چه تأثیری بر ارزش مجموعه‌ای اسکناس‌های کهنه منات گذاشت؟
در رفرم پولی سال ۲۰۰۹، با اعمال نسبت تبدیل ۱ به ۵۰۰۰، بخش عظیمی از اسکناس‌های پرتیراژ دوره نیازف جمع‌آوری و امحا شد. این امر سبب شد اسکناس‌های درشت سال‌های آخر مانند ۱۰,۰۰۰ منات با پرتره تورکمن‌باشی در وضعیت کاملاً نو و بانکی (UNC) به ندرت یافت شده و ارزش کلکسیونی قابل‌توجهی پیدا کنند.
۲) اسکناس پانصد (۵۰۰) منات سال ۲۰۰۹ چرا وارد چرخه عمومی نشد و چه سرنوشتی یافت؟
اسکناس ۵۰۰ منات با پرتره صفرمراد نیازف در سری ۲۰۰۹ طراحی و حتی نمونه‌های اولیه آن آماده شد، اما به دلیل سیاست‌های بازنگری در کیش شخصیت رهبر پیشین و همچنین عدم نیاز بازار پولی به اسکناسی با چنین قدرت خرید بسیار بالایی، هرگز وارد چرخه توزیع عمومی نگردید و تنها نمونه‌های بسیار محدودی از آن به عنوان اقلام فوق‌العاده نادر نزد آرشیوهای بانکی و مجموعه‌داران طراز اول باقی ماند.
۳) اسب آخال‌تکه روی واترمارک اسکناس‌های ترکمنستان نماد چیست؟
نژاد اسب آخال‌تکه که از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان با درخشش فلزی طلایی و پیوند خورده با دشت‌های قره‌قوم است، در باورهای ملی ترکمن‌ها نماد سرعت، شجاعت و آزادگی به‌شمار می‌رود. به همین دلیل تصویر این اسب باشکوه به عنوان نشان هویت ملی و واترمارک امنیتی اصلی در تمامی مبالغ اسکناس‌های ترکمنستان جای گرفته است.
