اسکناس ۵ دینار اردن و راز کهن‌شهر پترا | تحلیل تخصصی اطلس اسکناس
در گنجینه اسکناس‌های جهان، معدود اسکناس‌هایی وجود دارند که بتوانند رازآلودگی باستان‌شناسی، جلال معماری صخره‌ای و هویت تبارشناسی یک کشور را به زیبایی اسکناس ۵ دینار پادشاهی اردن هاشمی به نمایش بگذارند. پادشاهی اردن که بخش مهمی از فصل غرب آسیای کاتالوگ اسکناس‌های آسیا را به خود اختصاص داده است، در این اسکناس نمادین، تصویری از پایتخت گمشده تمدن نبطی یعنی کهن‌شهر پترا (Petra) را جاودانه کرده است.
روی اسکناس: بنیان‌گذار پادشاهی اردن، ملک عبدالله اول
در سمت راست روی اسکناس، پرتره رسمی ملک عبدالله اول (عبدالله بن الحسین) با ردای سنتی عربی و چفیه و عقال هاشمی به چشم می‌خورد. وی نخستین حاکم امارت فرااردن و نخستین پادشاه رسمی اردن هاشمی پس از استقلال در سال ۱۹۴۶ میلادی بود. پس‌زمینه چهره پادشاه مزین به نقوش هندسی اسلامی و بافت‌های امنیتی گیلوش بسیار پیچیده‌ای است که مانع از هرگونه کپی‌برداری غیرمجاز دیجیتال می‌شود.
نمای روی اسکناس ۵ دینار اردن (پرتره ملک عبدالله اول) | برای بزرگنمایی دقیق نشانگر را روی تصویر حرکت دهید.
نکته کارشناسی برای مجموعه‌داران اسکناس
در سلسله شماره‌گذاری کاتالوگ جهانی (استاندارد Pick)، اسکناس ۵ دینار با تم قرمز-نارنجی و اخرایی در سری‌های گوناگون بازطراحی شده است؛ از سری چهارم مشهور به سال‌های ۱۹۹۵ و ۲۰۰۲ تا ویرایش فوق‌پیشرفته سری پنجم در سال ۲۰۲۲. رنگ غالب این اسکناس با هوشمندی کامل به رنگ ماسه‌سنگ‌های رزگون کوهستان‌های جنوب اردن انتخاب شده است تا ارتباط مستقیمی با خاک سرخ و تپه‌های تاریخی وادی موسی ایجاد نماید.
پشت اسکناس: شکوه بی‌پایان پترا و شاهکار «الخزنه»
نقطه عطف این شاهکار نومیسماتیک، در پشت اسکناس نهفته است؛ نمایی بی‌بدیل از کهن‌شهر پترا واقع در استان معان اردن. پترا که به نام شهر گل سرخ (Rose City) نیز در ادبیات باستان‌شناسی جهان شهرت دارد، پایتخت شگفت‌انگیز حکومت بازرگانان کهن، یعنی تمدن نبطی‌ها در قرن چهارم پیش از میلاد تا قرن اول پس از میلاد بود.
پشت اسکناس ۵ دینار اردن (نمای الخزنه در پترا) | برای بزرگنمایی دقیق نشانگر را روی تصویر حرکت دهید.
بنایی که با دقت میکرونی اینتاگلیو در پشت این اسکناس نقش بسته، عمارت معروف به الخزنه (The Treasury) است. این نمای چشم‌گیر به ارتفاع نزدیک به ۴۰ متر، ساخته شده از آجر یا سنگ‌های تراشیده ساختمانی مجزا نیست؛ بلکه تماماً از دل دیواره سنگی کوهستان ماسه‌سنگی تراشیده شده است. نبطی‌ها با شاهکار مهندسی آب‌رسانی و تسلط بر دره‌های پرپیچ‌وخم، این دژ نفوذناپذیر را بر سر شاهراه تجاری کاروان‌های ادویه و بخور احداث کردند.
کوزه افسانه‌ای و بازکشف پترا در تاریخ معاصر
در بالاترین نقطه نمای عمارت الخزنه که بر روی اسکناس با خطوط ظریف فولادی چاپ شده است، یک کوزه بزرگ سنگی به نام Urn به چشم می‌خورد. قرن‌ها میان بادیه‌نشینان بیابان‌های شامات شایع بود که دزدان دریایی باستان یا فرعونیان گنجینه‌های عظیم طلای خود را در این کوزه سنگی پنهان کرده‌اند؛ باوری که باعث شد عشایر برای شکستن آن حتی به این نماد باستانی شلیک کنند.
پترا قرن‌ها پس از وقوع زلزله‌های ویرانگر از دید دنیای غرب ناپدید شد و صرفاً به عنوان رازی میان قبایل بومی سینا و اردن باقی ماند؛ تا اینکه در سال ۱۸۱۲ میلادی کاوشگر شهیر سوئیسی، یوهان لودویگ بورکهارت با تغییر چهره و نام ساختگی شیخ ابراهیم توانست از گذرگاه باریک و شگفت‌انگیز سیق (Siq) عبور کرده و این شهر رویایی را به عنوان یکی از عجایب هفتگانه نوین جهان به تمدن بشری معرفی کند. در سری‌های جدید این اسکناس، علاوه بر الخزنه، نقوشی از بنای عظیم الدیر (Ad Deir – صومعه) نیز با هولوگرام‌های امنیتی تلفیق گردیده است.
شناسنامه و مشخصات فنی اسکناس ۵ دینار اردن
| کشور صادرکننده: | پادشاهی اردن هاشمی (Jordan) |
| بانک ناشر: | بانک مرکزی اردن (البنک المرکزی الأردنی) |
| طرح روی اسکناس: | پرتره ملک عبدالله اول بن الحسین |
| طرح پشت اسکناس: | نمای عمارت الخزنه در شهر صخره‌ای پترا |
| رنگ غالب: | سرخ اخرایی، قرمز ملایم و آجری بیابانی |
| ویژگی‌های امنیتی بارز: | نخ امنیتی پنجره‌ای با تغییر رنگ، واترمارک پرتره شاه و تاج، چاپ برجسته اینتاگلیو |
بررسی جزءبه‌جزء اسکناس‌های تاریخی و مدرن اردن، تنوع واریته‌ها، تفاوت امضاها و مشخصات امنیتی آن‌ها به تفصیل در جلد نخست این مجموعه مورد کنکاش قرار گرفته است. علاقه‌مندان و پژوهشگران دانش پول‌شناسی می‌توانند جهت دسترسی به این مرجع تکرارنشدنی، از طریق برگه اختصاصی پیش‌فروش دوره جامع اطلس اسکناس‌های جهان اقدام به ثبت سفارش نمایند.
